Thứ trưởng Cao Quốc Hưng chỉ ra 4 thách thức của ngành chế biến và xuất khẩu gỗ

Ngành chế biến và xuất khẩu gỗ được xem là điểm sáng trong bức tranh xuất khẩu của Việt Nam trong năm 2020. Tuy nhiên, ngành hàng cũng đang tồn tại nhiều thách thức từ khách quan đến chủ quan.

Cơ hội và thách thức ngành gỗ đang đối mặt

Theo Bộ Công Thương, phát biểu tham luận tại Hội nghị “Giải pháp thúc đẩy sản xuất, chế biến và xuuất khẩu lâm sản năm 2021 và giai đoạn 2021-2025" tổ chức ngày 1/12, tại Nghệ An, Thứ trưởng Bộ Công Thương Cao Quốc Hưng cho biết, mặc dù tình hình kinh tế trong nước cũng như quốc tế chịu ảnh hướng không nhỏ từ dịch COVID-19 nhưng ngành chế biến và xuất khẩu gỗ vẫn đạt được sự tăng trưởng mạnh mẽ.

Cụ thể, kim ngạch xuất khẩu trong 10 tháng đầu năm 2020 đạt 9,8 tỉ USD, tăng 14% so với cùng kì năm 2019, là một trong 10 mặt hàng xuất khẩu lớn nhất với tỉ trọng chiếm 4,26% tổng kim ngạch xuất khẩu cả nước. 

Tính riêng mặt hàng sản phẩm từ gỗ đạt 7,46 tỉ USD, chiếm 76,28% tổng kim ngạch xuất khẩu gỗ của cả nước, tăng 20,6% so với cùng kì năm 2019.

Đây được xem là điểm sáng trong bức tranh xuất khẩu của Việt Nam trong năm 2020, góp phần duy trì đà phát triển xuất khẩu trong bối cảnh trong nước và quốc tế đều gặp khó khăn.

Đáng chú ý, tốc độ tăng trưởng nhanh của ngành gỗ Việt Nam trong thời gian qua có sự đóng góp rất lớn từ sự thông thoáng của hệ thống pháp luật trong nước cùng với các Hiệp định Thương mại tự do thế hệ mới được Việt Nam kí kết như CPTPP, EVFTA và Hiệp định RCEP. 

Các Hiệp định này có mức độ cam kết cao, toàn diện sẽ giúp nâng cao vị thế của Việt Nam trên thế giới, giúp doanh nghiệp gỗ Việt tiệm cận vị trí “mắt xích” quan trọng trong các chuỗi giá trị sản phẩm gỗ hiện có với khách hàng toàn cầu, tạo hiệu ứng lan tỏa tích cực đến các người mua hàng tiềm năng, thúc đẩy tăng xuất nhập khẩu hàng hóa, dịch vụ giữa Việt Nam và nhiều khu vực, nhiều quốc gia.

Về thuế suất, các nước kí Hiệp định thường đưa ưu đãi mức thuế nhập khẩu về 0% ngay hoặc trong 4-6 năm cho ngành gỗ Việt Nam, giúp nâng cao sức cạnh tranh của các sản phẩm gỗ Việt Nam với sản phẩm từ các nước xuất khẩu gỗ khác.

Thứ trưởng Cao Quốc Hưng chỉ ra 4 thách thức của ngành chế biến và xuất khẩu gỗ - Ảnh 1.

Thứ trưởng Bộ Công Thương Cao Quốc Hưng. (Ảnh: Bộ Công Thương).

Tuy nhiên, Thứ trưởng Cao Quốc Hưng cho rằng thương mại toàn cầu thời gian qua mặc dù đã có những tín hiệu khởi sắc nhưng vẫn tiềm ẩn những biến động khó lường khi quan hệ ngoại giao, kinh tế giữa các nền kinh tế lớn đang trở nên căng thẳng. 

Sự gia tăng cạnh tranh của các nước sản xuất chính trên thế giới, cả về giá cả, mẫu mã, chất lượng,… và sự gia tăng đầu tư công nghệ tiên tiến để chế biến gỗ xuất khẩu của các nước ASEAN. 

Bên cạnh đó, các quốc gia trồng rừng và cung cấp nguyên liệu lớn trong khu vực đã và đang có các chính sách hạn chế, quản lí chặt chẽ việc khai thác và xuất khẩu gỗ nguyên liệu...

Trong khi đó, về yếu tố chủ quan, ngành gỗ đang tồn tại 4 thách thức. Thứ nhất, năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp chế biến, xuất khẩu gỗ Việt Nam phần lớn chưa thực sự mạnh, thiếu bền vững. Thứ hai, các lợi thế cạnh tranh của Việt Nam như nhiều nhân công, lao động rẻ không còn chiếm ưu thế như trước.

Thứ ba, nguồn nguyên liệu còn phụ thuộc nhiều vào nhập khẩu, trong khi việc kiểm soát nguồn gốc gỗ nhập khẩu hợp pháp chưa được chặt chẽ.

Và thứ tư, chưa có chính sách tổng thể, đồng bộ để tạo sức bật cho toàn ngành, do đó ngành chế biến, xuất khẩu gỗ vẫn mang tính tự phát, tính liên kết, hợp tác giữa các doanh nghiệp trong ngành chưa cao, tạo áp lực cạnh tranh trong nội bộ và làm suy yếu khả năng cạnh tranh của toàn ngành.

Chú trọng phát triển lĩnh vực chế biến và xuất khẩu gỗ 

Thứ trưởng Cao Quốc Hưng cho rằng, để phát huy thế mạnh, tiềm năng của ngành chế biến gỗ, và tiếp tục duy trì đà tăng trưởng trong những năm tới đây, Bộ Công Thương sẽ tiếp tục phổ biến lợi ích mà các Hiệp định này mang lại để hỗ trợ các doanh nghiệp khai thác tối ưu thị trường. 

Đồng thời tiếp tục hỗ trợ các doanh nghiệp triển khai hiệu quả các chương trình xúc tiến thương mại để khai thác các thị trường lớn như Hoa , EU, Nhật Bản, Hàn Quốc cũng như các thị trường mới nổi, tiềm năng.

Về việc đảm bảo nguyên liệu cho ngành chế biến gỗ, Việt Nam cần duy trì chính sách nhập khẩu thông thoáng, tạo điều kiện cho doanh nghiệp nhập khẩu nguyên liệu phục vụ sản xuất, xuất khẩu cũng như có chính sách đảm bảo nguồn nguyên liệu. 

Cụ thể, Bộ Công Thương kiến nghị Bộ NN&PTNT sớm có qui hoạch phát triển nguồn nguyên liệu ổn định cho chế biến gỗ, đồng thời tăng cường trồng rừng nguyên liệu gỗ lớn để đáp ứng nhu cầu nguyên liệu cho ngành chế biến và xuất khẩu gỗ đang tăng trưởng cao.

Đồng thời xem xét việc miễn kiểm dịch thực vật đối với gỗ tròn, gỗ xẻ nhập khẩu khi các nước xuất khẩu gỗ cho Việt Nam đã có giấy kiểm dịch thực vật để tháo gỡ khó khăn, vướng mắc cho các doanh nghiệp nhập khẩu. 

Ngoài ra, kiểm soát chặt chẽ gian lận thương mại là vấn đề rất quan trọng với ngành gỗ. Trong đó, Hiệp định Đối tác tự nguyện VPA FLEGT, một bộ phận của EVFTA sẽ tác động rất lớn đến ngành gỗ Việt Nam trong thời gian tới. 

Bên cạnh đó, Bộ NN&PTNT cần sớm đưa Hiệp định VPA/FLEGT vào thực thi và thực hiện nghiêm túc; thực hiện kiểm soát việc nhập khẩu gỗ thuộc danh mục CITES theo đúng qui định...

Như Huỳnh